I liga węgierska w piłce nożnej.html



Soproni Liga jest najwyższą klasą rozgrywek piłkarskich na Węgrzech. Obecna nazwa pochodzi od sponsora tytularnego, firmy Heineken Hungária, producenta piwa Soproni, stała nazwa najwyższego szczebla rozgrywek na Węgrzech to NB I, "Nemzeti Bajnokság" – mistrzostwo narodowe 1.

edytuj Rozgrywki

NB I zrzesza obecnie 16 klubów. Mistrz gra od II rundy eliminacji do Ligi Mistrzów, drugi zespół i zdobywca Pucharu Węgier w Pucharze UEFA od I rundy kwalifikacyjnej. 15 i 16 drużyna spada do II ligi węgierskiej, czyli NB II. Ich miejsca uzupełniają mistrzowie grupy wschodniej i zachodniej NB II.

edytuj System rozgrywek

• Liga rozpoczęła rozgrywki systemem wiosna-jesień, odpowiadającemu rokowi kalendarzowemu (sezony 1901-1905)
• System jesień-wiosna wprowadzono w 1906 roku. Nie było sezonu 1906, lecz rozegrano od razu sezon 1906/07. (sezony 1906/07-1949/50). Nie rozegrano sezonów 1914/15, 1915/16, 1944/45 z powodu wojen.
• Na wzór radziecki wprowadzono system wiosna-jesień. Po odwilży 1956 roku zrezygnowano z niego. Sezony 1950 i 1957 miały tylko jedna rundę. Sezon 1956 został unieważniony. (sezony 1950-1957)
• Powrót do systemu jesień-wiosna (sezony 1957/58-1962/63)
• Kierownictwo piłkarskie podejmuje kuriozalną decyzję o powrocie do systemu wiosna-jesień, twierdząc, że lepiej pasuje on do klimatu węgierskiego. Sezon 1963 miał jedną rundę, a w sezonie 1970 drużyny podzielono na 2 grupy, o lokacie decydował mecz bezpośredni między zdobywcami identycznych miejsc w grupach. (sezony 1963-1970)
• Ostatnia zmiana systemu. Kierownictwo związkowe uznało, że lepszy dla klubów będzie system jesień-wiosna. Od sezonu 1970/71

edytuj Format rozgrywek

• Liga liczy 5 drużyn w sezonach 1901 i 1902. Gra systemem każdy z każdym u siebie i na wyjeździe (8 meczów).
• Od 1903 jest zwiększona do 8 zespołów
• 1904 i 1905 liczy 9 drużyn.....1906/07 znów 8 zespołów..... 1907/08-1909/10 – 9 klubów......1910/11-1913/14 – 10 klubów.....1916/17-1918/19 – 12 klubów.....1919/20 – 15 klubów.....1920/21 – 13 klubów.....1921/22-1925/26 – 12 klubów

Mistrzostwa z udziałem klubów z całego kraju. 8 klubów z Budapesztu + 2 najlepsze z prowincji

• 1926/27 – 10 klubów.....1927/28-1934/35 – 12 klubów.....1935/36-1940/41 – 14 klubów......1941/42-1943/44 – 16 klubów.....1945/46 – 28 klubów w I fazie (2 gr po 14 dr.), 20 klubów II faza (2 gr. po 10 dr.).....1946/47 – 16 klubów.....1947/48 – 17 klubów.....1948/49-1950 – 16 klubów.....1951-1955 – 14 klubów.....1957 – 12 klubów.....1957/58-1966 – 14 klubów.....1967-1973/74 – 16 klubów (1970 – 2 grupy po 8 dr.).....1974/75 – 15 klubów.....1975/76 – 16 klubów.....1976/77-1981/82 – 18 klubów.....1982/83-1995/96 – 16 klubów......1996/97-1998/99 – 18 klubów.....1999/00 – 17 klubów.....2000/01 – 16 klubów (2 gr. po 8 dr.(1-6 awans) później 12 drużyn każdy z każdym).....2001/02-2003/04 – 12 klubów (każdy z każdym, później grupa mistrzowska(1-6) i spadkowa (7-12).....2004/05 – 16 klubów

edytuj Historia

edytuj Początki (do 1900 r.)

Początki rozwoju węgierskiej piłki ściśle są związane z położeniem politycznym ówczesnego Królestwa Węgier. Jako równoważna z Austrią część Cesarstwa Austo-Węgierskiego, Węgry były silnie związane z Niemcami. W Budapeszcie mieszkała duża ich liczba. W 1840 r. Ignatz Clair założył Nemzeti Torna Egylet – Węgierski Towarzystwo Gimnastyczne, który był klubem przede wszystkim asymilującej się niemieckiej klasy średniej. Powstanie tego klubu było kolejnym krokiem w jej kierunku. Wkrótce zaznaczyły się dwa kierunki rozwoju sportu.

Gentelmani i arystokracja uprawiały ustalone rodzaje sportów, niechętnie przyjmując nowinki. W 1875 r. utworzyli oni swój klub z hrabią Miksą Esterhazym na czele. Wkrótce niższe warstwy zaczęły tworzyć własne kluby sportowe, przede wszystkim o lokalnym, dzielnicowym zasięgu. W 1885 r. powstało Újpesti Torna Egylet (Nowopeszteńskie Towarzystwo Gimnastyczne), Budapesti Torna Club (Budapeszteński Klub Gimnastyczny). BTC miało pierwszą sekcję piłkarską na Węgrzech, powstałą w 1895 r., a jego mecz z wiedeńską First Vienna FC 1894 rozegrany 31 października 1897 r. uznano na Węgrzech za datę powstania w tym kraju zorganizowanego piłkarstwa. Widać było coraz wyraźniej, że oprócz gimnastyki zaczyna się uprawiać także inne sporty, w tym te z użyciem piłki. Ogromny wkład w rozwój futbolu w Budapeszcie mają K. Loweurosen i Fr. Ray.

Odłączając się od NTE, zwiększająca się grupa żydowska uznająca samą gimnastykę za zbyt nudną założyła w 1888 r. Magyar Testgyakorlok Kore, czyli MTK, (w wolnym tłumaczeniu Krąg Węgrów Ćwiczących Swe Ciała). Swą nazwą członkowie klubu chcieli zasugerować, że nie ograniczają się tylko do społeczności lokalnej, lecz są klubem wszystkich Węgrów. Był to jeden z elementów jakimi Żydzi chcieli się zasymilować. Założone i finansowane przez liberalnych żydów z centrum Budapesztu (biznesmenów, fachowców) MTK, miało być klubem otwartym dla każdego, kto chciał uprawiać "nowe" sporty.

W latach 90. Budapeszt ogarnęło futbolowe szaleństwo. Wszystkie kluby gimnastyczne zakładały sekcje piłki nożnej. W 1899 r. w dzielnicy znajdującej się wówczas na obrzeżach miasta, w Ferencvarosie, powstał Ferencvarosi Torna Club, (F. Klub Gimnastyczny). Dzielnicę tą zamieszkiwali głównie robotnicy z niższej klasy średniej i mniejszość niemiecka. Właśnie ona miała duży udział w powstaniu klubu. Sekcja piłkarska powstała tam w 1900 r.

edytuj Era ligowa (1900-1926)

Z inicjatywy 14 klubów: Budapesti TC, Budapesti AC, Budapesti Egytemi AC, Budapesti Versenypalya Sz, Budapesti SC, Budai GFC, Ferencvarosi TC, Ganz VTSE, Magyar FC, Magyar AC, Magyar UE, 33 FC, Posta es Tarvida, Tisztviselok SE Muegyetemi FC założono w styczniu 1901 r. w Budapeszcie Węgierski Związek Piłkarski (Magyar Labdarúgó Szövetség). W tym samym roku zadebiutowała liga piłkarska z pięcioma klubami w I Lidze i ośmioma w II Lidze.

Skład ligi w sezonie 1901

• Budapesti Sport Club
• Budapesti Torna Club
• Ferencvárosi Torna Club
• Műegyetemi Football Club
• Magyar Úszó Egyesület

Liga węgierska jest, zaraz po belgijskiej, najstarsza na kontynencie. Do czasu swego amatorskiego charakteru, wystepowały w niej tylko zespoły z Budapesztu i okolic. Pierwszym mistrzem został BTC. W następnym sezonie także ten klub był najlepszy. Gwiazdą zespołu był Miltiades Manno – król strzelców w pierwszych dwóch sezonach ligi. Od 1903 r. liczyła ona już 8 zespołów. Awansowało do niej MTK. Od 1903 do 1929 roku tylko MTK i FTC zdobywały tytuły mistrzowskie. Odzwierciedlało to też niemiecko-żydowską rywalizację na polu sportowym ale i w tym, kto lepiej się zasymilował. Reprezentacja narodowa opierała się na zawodnikach tych dwóch klubów. Gwiazdą MTK był napastnik Jeno Karolý, najlepszy strzelec ligi w sezonach 1903 i 1905. Jednak w omawianym okresie bez cienia wątpliwości najlepszym zawodnikiem ligi, był występujący w Ferencvárosie Imre Schlosser. Zadebiutował on w sezonie 1905, a od sezonu 1908/09 zdobywał miano króla strzelców nieprzerwanie do sezonu 1916/17. Jego przejście z Ferencvárosi TC do MTK podczas 2-letniej przerwy w rozgrywkach (1914-1916) było hitem transferowym ówczesnych lat i sukcesem działaczy MTK.

FTC zdominowało rozgrywki w latach 1908-1913, a po pięciu z rzędu mistrzostwach "Fradich" przyszła kolej na 10 tytułów z rzędu dla MTK (1913/14, 1916/17-1924/25).

BTC i FTC grały piłkę bardzo prostą, opierającą się na zasadzie kopnij i biegnij. Dodatkowo ich gra była bardzo ostra, miały w swych składach dobrze zbudowanych zawodników. Charyzmatyczny prezydent MTK, Alfred Brűll, zatrudnił w klubie szkockiego zawodnika Shiresa, a w 1911 r. szkoleniowca Robertsona. MTK dzięki temu jako pierwsze zaczęło grać "rozumem". Zawodnicy grali podaniami, byli nieźle wyszkoleni technicznie. Wyspiarska piłka stojąca wtedy dużo wyżej od kontynentalnej, pozwoliła klubowi wspiąć się na wyższy poziom piłkarski od pozostałych ligowych rywali. Długie pasmo sukcesów tego klubu było też możliwe dzięki takim gwiazdom jak napastnicy Alfréd Schaffer, György Orth, czy doskonały obrońca Gyula Mandl.

Rywalizacja między FTC, a MTK, toczyła się też na polu organizacyjnym. W 1911 r. "Fradi" otworzyli swój nowy stadion przy ulicy Ulloi. Rok później uczyniło to MTK. Miało ono super nowoczesny jak na owe czasy obiekt mieszczący 20 000 widzów. Nie przypadkowa jest też nazwa ulicy – Hungaria utca. Brűll kontynuował politykę asymilacji klubu i wybierał maksymalnie patriotyczne nazwy i rozwiązania.

FTC z kolei miało opinię zespołu grającego sercem, z większym poświęceniem. Wykalkulowana i elegancka gra była odzwierciedleniem bogatszych klas społecznych stojących za MTK, co nie zjednywało mu sympatii u szerokich mas, które kibicowały, oprócz swoich lokalnych drużyn, "Fradim".

edytuj Powstanie ogólnokrajowej ligi zawodowej (1926-1944)

W 1926 r. liga staje się zawodowa. MTK zmieniło nazwę na Hungaria, kontynuując politykę asymilacyjną, jednak po 1926 r. największe sukcesy odnosił już Ferencvárosi TC i nowa siła Ujpesti TE. Amatorskie kluby utworzyły swoją ligę, która przetrwała do sezonu 1934/35. Pierwszy jej mistrz – Budapesti SE.

W latach 20., Ujpesti TE stało się czołowym klubem ligowym. Regularnie zdobywało trzecie lub drugie miejsce w tabeli. Dzięki temu mogło występować w Pucharze Mitropa. W 1929 r. zespół wywalczył to trofeum, uzyskując miano najlepszej drużyny środkowej Europy. Rok wcześniej dokonał tego Ferencvaros. UTE potwierdziło swą klasę zdobywając pierwszy tytuł mistrzowski w następnym sezonie – 1929/30. Miasto Újpest nie wchodziło jeszcze w skład stolicy (należało do stołecznej aglomeracji), więc był to pierwszy tytuł zespołu z prowincji. Lata 30. to rywalizacja FTC z UTE, a MTK spadło na trzecie miejsce w hierarchii. W sezonie 1931/32 Ferencvaros dokonał niezwykłego wyczynu, wygrał wszystkie 22 spotkania ligowe. Ponownie "Fradi" stali się najlepsi w środkowej Europie w 1937 r., UTE po raz drugi sięgnęło po te trofeum w 1939 r. Zarówno "Fradi" jak i "Fioletowi" mieli w swych składach wiele gwiazd europejskiej piłki lat 30. Zawodnicy tych 2 klubów stanowili większość reprezentacji, która zdobyła wicemistrzostwo świata w 1938 r. Chyba największymi symbolami tych drużyn w tamtych latach byli świetni napastnicy György Sárosi w FTC i Gyula Zsengeller z UTE. Sarosi grał w lidze do 1943 r., Zsengeller do 1947 r.

Po 1939 r. następowała stopniowa faszyzacja Węgier, naród w większości popierał zmiany, gdyż Węgrzy chcieli za wszelką cenę zmienić postanowienia traktatu wersalskiego. Z powodów swego pochodzenia MTK było celem coraz większej, antysemickiej presji. Po wybuchu wojny, Węgry zaostrzyły politykę wobec obcokrajowców. Kluby popierane przez lewicę nie miały zbyt dobrze, a MTK, symbol "kapitalistycznego żydostwa", zostało wycofane z ligi po sezonie 1939/40, mimo że zdobyło wicemistrzostwo. Prezes MTK wezwał swych kibiców do wspierania lewicowego Vasasa.

Ferencvaros stał się drużyną władzy. Poprzez popularność FTC, Strzałokrzyżowcy chcieli sami zdobyć poparcie dla siebie. "Fradi" stali się najbardziej prawicowym klubem Węgier. Nie można powiedzieć, że każdy kibic FTC był faszystą, ale był ich bardzo duży tam odsetek, tak jak w MTK duży był odsetek żydowski. Czasy wojenne wyniosły też niektóre kluby na czoło ligi. Często mówi się, że wojenne mistrzostwa Csepela i Nagyváradu nie były wolne od manipulacji. Csepel sponsorowały zakłady "Manfred Weiss", a Nagyvárad (Oradea) ponoć zdobył mistrzostwo, bo dobrze wyglądało to propagandowo, że klub z ziem "odzyskanych" odnosi sukcesy. Jeden z głównych producentów przemysłu wojennego – koncern Gamma sponsorował Újpest, a w lidze pojawił się też nowy klub – Gamma Budapeszt.

Sezon 1944/45 został przerwany po kilku kolejkach z powodu postępów sowieckich na linii frontu. Sezon 1945 zagrały tylko kluby z Budapesztu. Następnym roku system rozgrywek wrócił do normy, jednak liga grała już jakby w całkiem innym kraju.

edytuj Czas stalinizmu – piłkarskie rządy Sebesa (1945-1956)

Okres przejściowy (1945-48)

Do 1948 r. panował w węgierskiej piłce w miarę przedwojenny układ sił. Co prawda komuniści utrudniali życie Ferencvárosowi, lecz o sile i popularności tego klubu niech świadczy to, że udało mu się zdobyć mistrzostwo jeszcze w sezonie 1948/49 i to pomimo tego, że jeszcze w 1948 r. planowano skasować w ogóle klub, a później próbowano zawiesić go w rozgrywkach na 4 tygodnie. Jednak komuniści nie ośmielili się na taki krok, gdyż doszło to potężnego sprzeciwu kibiców "Fradich". Wcześniej, przez pierwsze powojenne sezony prym wiódł Újpest, mistrzem został też Csepel, nadal mający silne oparcie w sąsiednich zakładach.

Era Sebesa (1949-1956)

Gdy w 1949 r. komuniści dopełnili farsy i także teoretycznie objęli rządy na Węgrzech, organizacja sportu w tym kraju również musiała się dopasować do radzieckich standardów. W kraju rządził Matyas Rakosi, zwany "Największym pupilem Stalina".

Według autentycznej anegdoty, w jakiś poniedziałkowy ranek 1949 r. Rakosi zapytał swego sekretarza jaki był wynik meczu FTC z Vasasem, ten odpowiedział, że nie wie, bo był zajęty ważniejszymi sprawami, wówczas "największy pupil Stalina" odpowiedział mu, że zawsze gdy gra zespół prawicowy z lewicowym, każdego polityka powinien "obchodzić" wynik.

Po 1949 r. w węgierskim sporcie zaczęto wprowadzać metody sprawdzone w Związku Radzieckim. Gustaw Sebes, który jeszcze przed wojną należał do partii komunistycznej, został nie tylko kapitanem związkowym kadry futbolowej, ale także wiceministrem do spraw sportu z prawem dycydującego głosu w sprawach piłki nożnej i przewodniczącym Węgierskiego Komitetu Olimpijskiego. Był w przyjaznych stosunkach z najważniejszymi osobami w kraju – faktycznym dyktatorem (oficjalnie przywódcą partii) Matyasem Rakosim oraz ministrem obrony, odpowiedzialnym także za sport Mihalym Farkasem. Nie było dla niego sprawy nie do załatwienia. Sebes przystąpił więc do organizowania jedynie słusznego modelu piłki nożnej. Najpierw wypadało zacząć od zmian nazw klubów podejrzanych o burżuazyjne sympatie i ewentualnie doprowadzenie do ich likwidacji.

I tak zaczęto od zmiany nazw:

• Ferencvaros dostał się pod skrzydła przemysłu spożywczego i występował jako EDOSZ, później Kinizsi (Pal Kinizsi bohater walk z Turkami w XVI w.)
• Újpest "wzięło" węgierskie MSW i zmieniło mu nazwę na Dozsa. (Gyorgi Dozsa)
• MTK zaopiekował się przemysł Tekstylny, więc klub został Textilesem, a w 1951 r. MTK przejęło AVH, tajna milicja – odpowiednik polskiego UB, co spowodowało zmianę nazwy na Bastya (Bastion) i Voros Lobogo (Czerwony sztandar) w 1953 r.
• Kispest przejęło wojsko, więc został Honvédem.

Dawne nazwy utrzymały Csepel i Vasas.

Później od osłabiania pozycji niewygodnych klubów :

celem nr 1 na tej liście był Ferencvaros, który był na tyle bezczelny, że jeszcze pod starą nazwą w sezonie 1948/49 zdobył mistrzostwo. "Fradi" byli przecież najbardziej prawicowym klubem Węgier i w ogóle całą XI dzielnicę Budapesztu uważano za burżuazyjną.

Kolejnym krokiem Sebesa było wytypowanie, jakie drużyny będą odgrywać w lidze pierwsze skrzypce. Sebes obmyślił sobie, że będą to dwa dominujące kluby, jak w modelu włoskim, czy hiszpańskim. Skoro nie FTC i Újpest, popierane przez poprzedni ustrój, to trzeba było wybrać inny zespół. Najlepiej pasował do tego ligowy średniak – Kispest, z uwagi na swój robotniczy charakter i to, że grali już tam dwaj zawodnicy wokół, których Sebes planował zbudować wielki klub – Ferenc Puskás i Józef Bozsik. Aby takim klubem nie byli przypadkiem "Fradi" już latem 1949 r. jednym telefonem sprowadził Sebes z FTC do Honvédu najlepszych zawodników Sándora Kocsisa i László Budaia, nieco później Zoltána Czibora. Deak i bramkarz Henni musieli odejść z FTC do milicyjnej Dozsy (przewidzianej na trzecią siłe w kraju). Vasas zmuszony był do oddania "wojskowym" Gyuli Loranta, a młody prezes tego hutniczego klubu Janos Kadar nie miał wtedy nic do powiedzenia, mimo że był już członkiem Biura Politycznego Partii. Drugą siłą zostało MTK, które miało burżuazyjną przeszłość, było jednak prześladowane przez faszystów ze względu na swe Żydowstwo, a poza tym sam Sebes grał kiedyś w MTK i sam miał żydowskie pochodzenie (jego prawdziwe nazwisko to Scharenpeck). Szczególną troską otoczono klub z nowego miasta – Stalin (dziś Dunaújváros). Dostał on kilku zawodników ze stolicy i obietnice nie spadnięcia z ligi.

Mając skoszarowanych piłkarzy reprezentacji w dwóch klubach miał Sebes dużą ilość czasu na stworzenie "Złotej Jedenastki". Tworzyło ją siedmiu piłkarzy Honvédu i czterech MTK. Miał on też do pomocy świetnych fachowców trenerskich, jak szkoleniowiec MTK Márton Bukovi, czy Gezsa Kolocsai, Pál Titkos i inni. To właśnie Bukovi w MTK pierwszy wprowadził ulepszenie do systemu "WM" zwane planowanym chaosem, co dziś jest jednym z największych wkładów ligi węgierskiej w rozwój piłki. Węgry wykorzystały go z powodzeniem w meczu stulecia. Tak więc nie dziwi, że po tryumfie Ferencvarosu, sezon 1949/50 wygrał Honvéd, a rok 1950 przyniósł mu jeszcze jedno mistrzostwo, gdyż wzorem radzieckim rozgrywki przestawiono na system wiosna – jesień, więc sezon 1950 skończył się tylko na jednej rundzie, którą wygrali właśnie "wojskowi". Do sezonu 1956 tytuły zgarnęła oprócz Honvédu – 52, 54, 55, właśnie druga siła – MTK jako Bastya (1951) i Voros Lobogo (1953). FTC zgodnie z oczekiwaniami lokowało się głównie w drugiej trójce ligi (choć to i tak było za wysoko dla partii). Honvéd stał się za to prawdopodobnie najlepszym klubem świata w latach 1950-56. Był najlepszą drużyną klubową w historii węgierskiej piłki. Na szlagierowych meczach ligowych organizowanych na Nepstadionie pojawiało się czasem nawet prawie 100 000 widzów.

Burzę w węgierskiej piłce przyniosło zdobycie przez reprezentację tylko wicemistrzostwa świata w 1954 r., jednak prawdziwym wstrząsem była dla całego państwa rewolucja w Budapeszcie z października 1956 r.

Początek pucharów W dniach 2, 3 marca 1955 r. kongres UEFA zadecydował o rozpoczęciu klubowych mistrzostw Europy. Rozgrywki ruszyły już 4 września 1955 r., a 7. węgierskie puchary zadebiutowały meczem MTK z RSC Anderlecht. 6:3 dla MTK i październikowe zwycięstwo 4:1 w Anderlechcie oznaczały pewny awans do ćwierćfinału, a w nim grudniowy dwumecz z Stade Reims. Tym razem jednak to MTK musiało uznać wyższość przeciwników, jak się okazało późniejszych finalistów i czołowego zespołu końca lat 50. Porażka 4:2 we Francji i 4:4 u siebie, gdzie do przerwy było już po sprawie (1:3) świadczy o klasie rywali.

W nastepnej edycji wystąpił już mistrz Węgier, czyli Honvéd. W I rundzie otrzymał on wolny los, w 1/8 finału los skojarzył go z Athletic Bilbao. Na Węgrzech trwała już rewolucja więc teoretycznie spotkanie nie powinno się odbyć. Przebywający jednak na zagranicznym tournee piłkarze postanowili nie wracać do kraju i rozegrać mecze. W Bilbao padł wynik 3:2 dla gospodarzy, w Brukseli nie dawano Hiszpanom wielu szans. Jednak mecz ułożył się po ich myśli, Honvéd musiał grać część spotkania w dziesiątkę, zamiast kontuzjowanego bramkarza musiał bronić jeden z zawodników z pola, w dodatku do 80 min Athletic prowadziło 3:1, ostatecznie skończyło się na 3:3, Honvédowi zabrakło jeszcze paru minut. Zresztą trudno było węgierskim zawodnikom skupić się na grze, gdy w Brukseli otoczeni byli chmarą agentów, a myślami byli z walczącymi o wolność rodakami.

Sezonu 1956 nie dokończono, mistrzostwa nie przyznano, a zmiana układu sił w państwie, odejście od stalinizmu i "odwilż" polityczna, zmieniła też nieco układ sił w ligowej stawce.

edytuj Spadanie ze szczytów – mocni średniacy (1956-1975)

Rok 1956 okazał się przełomowym dla węgierskiej piłki. Od tego czasu futbol Madziarów stopniowo tracił na wartości, choć jeszcze przez długi czas się liczył i odnosił sukcesy. Sama liga straciła piłkarsko na Rewolucji. Nigdy w niej nie było już takich gwiazd. Nadal grali w niej jednak dobrzy zawodnicy, nieco mniejszego jednak formatu. Tymczasem do władzy w państwie doszedł Janos Kadar. Władza nie tłamsiła już brutalnie klubów, postanowiono przywrócić pozorną normalność, pozorną, gdyż zmieniono tylko taktykę na bardziej finezyjną. Zespoły odzyskały dawne barwy i nazwy. Najbardziej na "odwilży" utracił Honvéd, którego zawodnicy w chwili Powstania pozostawali na zagranicznym tournee i nie wracali do kraju przez kilka miesięcy. Fakt ten omal nie spowodował spadku z ligi niedawnej potęgi w krótkim sezonie 1957 (1 runda, powrót do systemu jesień-wiosna). Część starego Honvédu zdecydowała się powrócić na Węgry, część (Puskas, Czibor, Kocis) pozostała na emigracji w Hiszpanii.

Jeśli chodzi o zmiany w ligowej hierarchii po 1956 r., to trzeba powiedzieć o stopniowym traceniu na znaczeniu MTK. Władza widząc niechęć publiczności do tego klubu, przestała na niego stawiać. Niechęć, gdyż nie dość utraty części przedwojennych fanów na skutek hitlerowskiej deportacji żydów, to jeszcze pieczę nad klubem miała AVH, uznawana powszechnie za "żydokomunistyczną" (tak jak polskie UB) tajna milicja znienawidzona przez naród. Kadar był pragmatykiem pod tym względem, popieranie mało popularnego klubu mijało się dla niego z celem. Mistrzem w sezonie 1957 został Vasas, którego prezesem przed Rewolucją był on sam. Nie dziwi więc fakt, że ów klub dołączył do najlepszych na Węgrzech i utrzymywał się wśród nich przez całe lata 60. Na sile zyskał również Ùjpest Dozsa, który stopniowo zdominował rozgrywki ligowe począwszy od końcówki lat 60. Jednak najbardziej spektakularny był los Ferencvárosu. Zgodnie z wygodną i opłacalną dla siebie taktyką popierania popularnych klubów, "Fradich" partia przestała "gnębić", nawet trochę im pomagała (wcześniej Strzałokrzyżowcy też korzystali na popularności FTC). Pomoc ta głównie objawiła się w przeznaczaniu dużych środków finansowych na gruntowny remont stadionu, ukończony w 1974 r. "Ullői ut" ponownie stał się dość nowoczesny. Władza odpuściła, więc "Fradi" znów zdobywali mistrzostwa. Pośród fanów FTC w latach 60. powstała przyśpiewka "Mistrzem jest Ferencvaros, równy gościu Kadar Janos". Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że właśnie w tych latach na Węgrzech zapanował względny dobrobyt jak na komunistyczne warunki, w 1963 r. wyszli na wolność ostatni więźniowie Rewolucji z 1956 r., nastroje społeczne nie były najgorsze...

Wracając jednak do samej piłki, zacząć trzeba od początku opisywanego okresu. Mistrz z 1957 r. – Vasas, przystapił do 3 edycji Pucharu Mistrzów. Grał tam całkiem dobrze, w I rundzie wyeliminował mistrza Bułgarii CSKA Sofia, gromiąc go nawet u siebie 6:1, w II rundzie byli Young Boys Berno, w ćwierćfinale Ajax. W półfinale Vasas trafił przeszkodę nie do przejścia. Real Madryt wygrał u siebie 4:0 i rewanż miał być formalnością. Vasas rozegrał dobry mecz pokonując rywali 2:0 na wypełnionym Nepstadionie, jednak na więcej "królewscy" nie pozwolili. W następnym sezonie mistrzami zostali dość niespodziewanie gracze MTK trenowani przez znakomitego Martona Bukovi.

Csepel zdobył jeszcze mistrzostwo 1958/59, lecz był to ostatni sukces piłkarzy z wyspy. Lata 60. to już dla zawodników z "Beke ter" raczej środek tabeli. W edycji pucharów 1958/59 mistrz MTK, zagrało słabo, po wyeliminowaniu bytomskiej Polonii odpadli z YB Berno, które zrewanżowało się Węgrom z ubiegłoroczną porażkę z Vasasem.

Następny udany sezon w pucharach to 1961/62, gdy Ùjpest dotarł do półfinału Pucharu Zdobywców Pucharów, a MTK do półfinału Pucharu Miast Targowych. Rok później "Fradi" doszli do półfinału PMT, ulegając w nim Dinamu Zagrzeb

A w ligowej stawce od czasu do czasu w czołówce zaczynają się pojawiać zespoły z prowincji. Oprócz Győr ETO FC, mocną pozycję miały jedenastki górnicze. Banyasz (Górnik) Tatabánya przez wiele lat był mocnym średniakiem. Mocne Banyasze były też w Komlo, Dorog czy Salgótarján. Inne miasta z prowincji doczekały się silnych drużyn nieco później. Spektakularny sukces dla prowincji odniósł Győr, który zdobył tytuł w 1963 r. Tamtego mistrzostwa nie traktuje się jednak jako pełnowartościowe. Sezon był właściwie rundą jesienną, gdyż powrócono do systemu radzieckiego, wiosna-jesień, w połowie 1963 r. Do dziś ta kuriozalna decyzja pozostaje krytykowana.

Do 1968 roku najwięcej w lidze do powiedzenia miał Ferencváros i Vasas. "Fradi" zdobyli mistrza w sezonach 1962/63, 1964, 1967, 1968, "hutnicza" jedenastka w 1961, 1962, 1965, 1966. Oprócz tego w europejskich pucharach dobre występy notowało MTK i Újpest, będące w lidze najczęściej za czołową dwójką.

Pucharowy sezon 1963/64 przyniósł pierwszy finał. Dotarło do niego MTK w Pucharze Zdobywców Pucharów. W finale minimalnie lepszy okazał się Sporting Lizbona.

Kolejna edycja pucharów 1964/65 przyniosła jeszcze większe sukcesy. Mistrz ad 1963 – Győr ETO FC doszedł aż do półfinału Pucharu Mistrzów, jednak w drodze do niego przeciwnicy nie byli bardzo wymagający (Chemie Lipsk, Lokomotiw Sofia, DWS Amsterdam). Benfika pokazała jednak ile brakuje Győrowi do czołówki pokonując go 1:0 i 4:0 u siebie.

Ferencváros w tym czasie dokonuje największego sukcesu klubowego w węgierskiej piłce. Zdobył Puchar Miast Targowych. W finale pokonał w jednym wyjazdowym starciu sam Juventus (1:0). Na uwagę zasługuje fakt, że "Fradi" sami zgodzili się rozegrać jeden wyjazdowy mecz, na taką właśnie propozycję rywala chętnie przystali. Sukces ten osiągneli w składzie :

Geczi, Novak, Horvath, Juhasz, Matrai, Orosz, Karaba, Varga, Albert, Rakosi, Fenyvesi

Jedynie Honved odpadł od razu w PZP.

Następny sezon okazał się ćwierćfinałowy, gdyż FTC w Pucharze Mistrzów, Honvéd w PZP i Újpest Budapeszt w PMT odpadły w ćwierćfinałach.

W lidze od 1968 r. zaczęła się długoletnia dominacja Újpest. Co prawda spoza boiskowych powodów nie zdobył on mistrzostwa ad 1968, to jednak następne 7 sezonów należało nieprzerwanie do "fioletowych". Po ćwierćfinałowych mistrzostwach świata dla Węgrów, trener reprezentacji Lajos Baroti, przeniósł się do UTE i był twórcą jego potęgi. Wyniki kadry po odejściu z niej Barotiego pokazały, że MŚ 1966 nie były złym rezultatem, a krytykowany Baroti i tak "zrobił" wynik ponad stan. Wyniki UTE też świadczą o jego klasie trenerskiej.

Lata 70-te niosą zmianę w układzie sił w lidze. Słabnie pozycja MTK, które coraz częściej kończy rozgrywki w środku tabeli. Do 1975r. hegemonem są „Fioletowi”. Za drugą siłę można uznać „Fradich”. Vasas i Honved są czołówką, ale zdobycie tytułu to za dużo w tym czasie dla tych klubów. UTE byli świetną drużyną, regularnie docierali do ćwierćfinałów pucharów europejskich, a wiosną 1974r. w półfinale PEMK, zmierzyli się nawet z Bayernem Monachium późniejszym tryumfatorem tych rozgrywek. W kraju „Fioletowi” nie mieli sobie równych, a sam zespół nazywano magicznym. Dzięki sukcesom pucharowym Újpest doczekał się wielu fan-clubów w całym kraju w tym czasie. Epoka magicznego Ujpestu zakończyła się w 1975r. Układ sił znów się nieco zaczął zmieniać. . .

Jakkolwiek by nie patrzeć to po 1956r. wyraźnie widać obniżenie się poziomu piłki węgierskiej. Skończono z ręcznym sterowaniem ligą, nie było jednego „super klubu”, myśl trenerska uległa stagnacji. Kluby mając trochę więcej samodzielności zaczęły „dorabiać” handlując punktami, gdyż nie było za to realnych kar. System wynagrodzeń dla piłkarzy sam nie jako powodował zjawisko korupcji.

Bundy

Bunda czyli, w języku węgierskim w skrócie przekupstwo. W latach 50. jeszcze nie odgrywały tak dużej roli, jednak z upływem lat stał się częstą praktyką w lidze socjalistycznych Węgier. Winny był wadliwy system nie tylko funkcjonowania piłki, ale również państwa. Piłkarze sprzedawali i kupowali mecze, a Węgierski Związek Piłki Nożnej nie interweniował. Gdy jeden z kierowników drużyny poprosił kiedyś o to, został powiadomiony, żeby nie zajmował się takimi „śmiesznymi sprawami”, a śledztwo przejęła prokuratura, która z powodów politycznych „ukręciła łeb sprawie”. Wiadomo, że za korupcją w piłce mogli stać prezesi dużych zakładów pracy, którzy winę zepchnęli by na trenerów i zawodników, a to skompromitowałoby środowisko piłkarskie w oczach społeczeństwa i socjalistyczny model sportu wobec zachodnich rywali.

To był jeden powód, innym był czysty pragmatyzm. Obserwując rozgrywki ligowe można było ze zdziwieniem stwierdzić jak szybko drużyny zagrożone spadkiem zbierają punkty. „Mocny” prezes dużego przedsiębiorstwa, uważał za sprawę honoru utrzymanie sponsorowanego zespołu w lidze, więc sięgał do kieszeni i z państwowych pieniędzy płacił większe premie piłkarzom. Kierownicy drużyn, bądź sami piłkarze dogadywali się z drużynami, ze środka tabeli by „odpuszczały” i dzielili się premią z rywalami. Prezesi, często nie wiedzieli nawet o tym. Nie było takich rund ligowych, w których nie rozegrano by podejrzanych o „bundę” spotkań. Zespoły, które nie miały wiele pieniędzy, lub nie mogły kupować meczów, musiały być o wiele lepsze od przeciwników, żeby się utrzymać w lidze. Szegedi EAC, zespół akademicki nie miał pieniędzy, w Egri Dozsie grali milicjanci z tamtejszego komisariatu, oni nie mogli ustawiać wyników, gdyż to byłby już za duży skandal. Obie te drużyny nie miały osiągnięć w czasach komunistycznych.

Kolejnym powodem był wspomniany system premii. Łatwo było podzielić się premiami za zwycięstwo, nie wypłacano stałych stawek od zajętego miejsca, co byłoby jakimś bodźcem do nie sprzedawania spotkań. Ustalano stawki premiowe za dodatkowe punkty, a gdy dana drużyna już taką ilość zdobyła, resztę spotkań najczęściej „oddawała” za pieniądze. Mówić o tym publicznie zaczęto na Węgrzech w latach 80. Wcześniej korupcja w piłce była tematem tabu. Mówić było można, ale trudniej było temu zaradzić. Można było tylko ograniczyć to zjawisko, gdyż w systemie komunistycznym całe amatorstwo było przecież iluzją. W 1977r. sędzia przerwał mecz II ligowy z powodu „niepoważnej” gry. W I lidze, żaden by się nie odważył, zbyt możni sponsorzy stali za zespołami . . .

edytuj Ostatnie sukcesy - słabi średniacy (1975-1989)

3-krotnie hegemonię Budapesztu przełamał Győr ETO FC. Ostatnie sukcesy węgierskich klubów to osiągnięcia Videotonu Szehesfehervar w Pucharze UEFA na początku lat 80. Liga od 1956 r. stopniowo traciła na znaczeniu, a po 1989 r. uznawana jest wręcz za słabą.

Jedynym sukcesem po upadku komuny był awans Ferencvarosu do Ligi Mistrzów w sezonie 1995/96. Po 2000 r. zachwiana została dominacja Budapesztu (2000 r. – Dunaujvaros, 2002 – Zalaegerszeg, 2005, 2006, 2007 – Debreczyn).

Przez te lata liga kilkakrotnie zmieniała nazwę, często w zależności od sponsora:

• NB1 ("klasyczna nazwa" – NB oznacza "Nemzeti Bajnokság" (Narodowe Mistrzostwo)
• Raab-Karcher NB1
• PNB – skrót ten oznacza Professzionális Nemzeti Bajnokság (Zawodowe Mistrzostwa Narodowe) pod tą nazwą liga grała w latach 2000-2001
• Borsodi Liga w latach 2001-2004, sponsorowana przez Borsodi Sör
• Arany Ászok Liga w 2005, sponsorowana przez Arany Ászok
• Borsodi Liga od 2006 – z tym że Borsodi pozwało związek ze rzekome złamanie umowy

edytuj Frekwencja

Najpopularniejszym klubem Węgier był tradycyjnie Ferencvaros, którego największym rywalem stał się przez lata Ujpest. Sporo fanów miał też Honved i Vasas. MTK jak na sukcesy sportowe nie miał nigdy zbyt wielu kibiców. Poza Budapesztem (FTC, UTE, MTK, Vasas, Honved, Csepel) popularny był wspomniany Győr ETO FC oraz Debreczyn, Diosgyőr Miskolc, Pecz, Videoton Szehesfehervar i Banyasz Tatabanya. Kluby te miały sporo fanów. Tłumy gromadziły mecze ZTE zaraz po awansie do I ligi po 1973 r., popularnością cieszył się też Nyíregyházi Spartacus. Średnia widzów na mecz do 1989 r. wahała się pomiędzy 7000-10000. W latach 90. spadła do 4500-6000 na mecz. Po 2000 r. nastąpiła prawdziwa katastrofa. Od 2 lat średnia frekwencja wynosi ok. 2500 widzów na mecz.

Liga jest słaba piłkarsko, są podejrzenia o korupcję, ludzie przestali się nią interesować. W Budapeszcie trochę widzów gromadzą mecze Ferencvarosu (nawet w II lidze), inne kluby mają widzów tylko, gdy walczą o mistrzostwo (ostatnio Debreczyn, wcześniej Zalaegerszeg). Nie zapowiada się na poprawę poziomu ligi jak i frekwecji na jej meczach. Wiele większych miast nie ma I ligi (np: Szeged, Pecz), co też wpływa negatywnie na widownię.

• rekord frekwencji ligowej

98 000 – Nepstadion Ferencváros (jako Kinizsi) – Honvéd 27.03.1955 (6 kolejka sezonu 1955).

edytuj Skład ligi w sezonie 2008/09

edytuj Zwycięzcy

edytuj Statystyki

edytuj Najlepsi strzelcy

Ponad 250 goli w lidze węgierskiej zdobyło jeszcze 4 zawodników: Nándor Hidegkuti, Flórián Albert, Sándor Kocsis, Laszló Fazekas.

edytuj Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona ligi
• Stadiony, drużyny, historia, informacje o piłce węgierskiej
• Nemzeti Sport – największa gazeta sportowa na Węgrzech, dużo o ich piłce